Radyoaktivite, Radyasyon ve Korunma

0
79

Yazımızda teknik konulara boğulmadan radyasyonun ne olduğunu, neden ve nasıl korunmamız gerektiğini kavrayacağız. Bunu yaparken bilimsel veriler dışında kaynak kullanmayacağız.

Radyoaktivite, atomun neredeyse tüm kütlesine sahip çekirdeğinin patlamasıdır. Radyoaktivitenin tehlikeli olmasının sebebi çok küçük alana sıkışmış büyük miktardaki enerjidir. Basit bir şekilde basınç tankının patlaması gibi düşünebilirsiniz. Ancak bunun milyarlarca katı bir enerjiden söz ettiğimizi unutmayalım.

Radyasyon, bahsi geçen çekirdeğin patlaması sonucu etrafa saçılan parçalardır. Bunu da şarapnel parçaları gibi düşünebilirsiniz. Bu parçalar, alfa ışınları, beta ışınları, gama ışınları ve nötronlardır. Sık sık duyduğumuz x-ışınları ise bir gama ışığının çok daha düşük enerjili bir halidir.

Alfa ışınları toplam 4 parçacıktan (2 nötron ve 2 proton) oluşurlar. Kütleleri vardır. Bu yüzden dururmak kolaydır. İnce bir kağıtla bile durdurulabilecek olan bu parçacıklar vucüt dışından çok tehlikeli değildir.

Beta ışınları negatif veya pozitif yüklü tek bir elektrondan oluşurlar. Işık hızının yaklaşık %94’ü ile hareket ederler. İnsan vücudunda 2-3 cm ilerleyebililer. Alüminyum bir tabaka ile durdurulabilirler.

Gama ışınları kütlesiz ve yüksüz, ışık benzeri, yüksek enerji taşıyan ışınlardır. Kolay bir şekilde nüfuz derler. İnsan dersinin ve daha bir çok maddenin içinden geçebilirler. Korunmak için kurşundan bir tabaka yapılır. Kurşun elementinin yoğunluğu sebebiyle kurşun kaplamalardan geçemezler.

Nötronlar yüksüz ancak kütleli parçacıklardır. Nüfuz ediciliği fazladır. Kalın beton veya su tabakaları ile ancak durdurulabilir.

Endişelenmemiz gereken nokta neresi?

Öncelikle şunu kavramak lazım: Radyasyon zaten doğada var olan bir şey. Yerin altında doğal olarak bulunan Uranyum ve Radon ile uzaydan gelen radyasyona maruz kalıyoruz. Vücudumuzda bile her dakika 120.000 nükleer bozunma olmaktadır. Her seferinde yandaki hücreye bir beta parçacığı fırlatılıyor ancak bunun vücudumuza etkisi yok denecek kadar az. Herhangi bir nükleer saldırı veya kaza durumunda ise tüm bu ışınımlara yüksek miktarda maruz kalmak ölümcül olabilir.

Biraz daha iyi anlamak için rem miktarından bahsedelim. Rem temel bir birimdir. Kısaca bir diş röntgeni 1 milirem’e eşittir. Vücudumuz için eşik değeri yaklaşık 100 rem’dir. 100 rem’in altındaki dozlarda belirti görülmez. 200 rem hasta eder, radyasyon zehirlenmesi olarak adlandırılan bu dozda saç dökülmesi ve mide bulantısı yaşanır. 300 rem’de tedavi uygulanmazsa ölüm ihtimali %50’dir. 1000 rem’e yaklaştıkça tedavi işe yaramaz ve saatler içinde hareketsiz kalırsınız. Çernobil örneğinde ilk gün santral çalışanları ve itfaiyeciler 2.000 rem radyasyona maruz kalmışlardır. Santral yakınındaki insanların ortalama 45 rem radyasyona maruz kaldığı tahmin ediliyor. Dizide geçen röntgen birimi yaklaşık 0,8 rem’dir. Bir önceki paragrafta bahsi geçen maruz kaldığımız ortalama tipik arkaplan radyasyonu ise yılda 0,24 rem’dir.

Nasıl Korunmalıyız?

Diyelim ki şu anda inşa halinde olan Akkuyu nükleer santralinde veya Türkiye’yi etkileyen diğer santallerde (Ermenistan – Metsamor Nükleer Güç Reaktörü sınırımızdan yaklaşık 16 km uzakta, Bulgaristan – Kozloduy ve Romanya – Çernavoda Nükleer Güç Reaktörü sınırımızdan 300 km uzaklıkta) bir kaza oldu. Ne yapmamız gerekiyor?

Metsamor Nükleer Santrali, Ermenistan

Ülkemizde radyasyon seviyesini takip eden 211 istasyon 24 saat boyunca çalışmaktadır. Ayrıca ülkemiz Avrupa Radyolojik Veri Değişim Platformu (EURDEP) üyesidir ve 211 istasyondan alınan gama ışıması verileri Avrupa ile ortak bir platformda canlı olarak izlenebilmektedir.

KBRN olarak adlandırılan Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer tehditler hükümet tarafından tespit edildiğinde 3 dakika boyunca kesikli alarm sesi duyarsınız. Öncelikle kapalı bir alanda bulunmalı ve hava alabilecek her yeri kapatmalısınız. Pencereler sıkı sıkıya kapalı olmalı ve açık yerler naylon ile kapatılmalı. Sığınak veya bodrum katınıza geçebilirsiniz.

Eğer ikaz sırasında dışarıdaysanız elinizi yüzünüzü kapatarak kapalı bir alana girmeli ve girerken dışarıyla temas etmiş tüm kıyafetleri çıkarıp güvenli bir şekilde saklamalısınız.

Kapalı alanda bulunan yiyecek ve içecekleri tüketmelisiniz. Başta deprem olmak üzere her türlü felakette açlık ve susuzluk çekmemek için bir çantada su ve yiyecek bulundurabilirsiniz. Uzun süre dayanabilen konserveleri veya gemi gibi taşıtlarda acil durumlarda kullanılmak üzere bulundurulan peksimetleri edinebilirsiniz. Yaklaşık 10 gün sığınakta kalmanız gerekeceğini unutmayın. Radyasyonun günden güne düştüğünü unutmayın. Sığınakta kaldığınız her gün dışarıdaki radyasyon daha da azalacak. Dışarı çıkıp çıkmamak konusunda yetkililerin kararını beklemek en doğrusu olacaktır.

Türkiye’deki Radyasyon Ölçüm Cihazları

İyot tabletler: Radyoaktif iyonları bulunduran havayı solumadan önce iyot haplarını içmeniz gerekiyor. Kazanın gerçekleştiği andan itibaren 10 saat içinde almazsanız bir etkisi olmaz. En iyisi tehlikeden 6 saat önce içmektir. Kullanım dozları için.

Ortamdaki radyasyon miktarını ölçmek ve buna göre tedbir almak için Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’ndan kişisel dozimetre alabilirsiniz. Bu adresteki dozimetreler mSv (mikro sievert) cinsinden ölçüm yaparlar. 10 rem’e kadar ölçüm yapabilirsiniz. Radyasyon dozları ve etkilerine ise buradan ulaşabilirsiniz.

Ülkemizde henüz doğrudan yüksek doz radyasyona maruz kalacağımız bir kaza yaşanamayacağı için komşu ülkelerde gerçekleşebilecek tehlikelere karşı bu önlemleri alabiliriz. Daha fazla bilgi için AFAD ve TAEK’in konyla ilgili paylaşımlarını incelemenizi öneririm.

Merak ediyorsanız, nükleer bombalar hakkındaki yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Kaynakça

-Muller, R. (2014). Politik Fizik (Çeviri: Tuncay İncesu). İstanbul. Alfa Yayınları.

-Türkiye Atom Enerjisi Kurumu. Bir Nükleer Kazaya İlişkin Resmi Duyum Alındığında Ne yapmalıyız? <http://www.taek.gov.tr/tr/2016-06-09-00-44-19/156-radyasyon-tehlikesi/1045-nukleer-kazaya-iliskin-resmi-duyum-alinca.html> (1 Haziran 2019)

-Türkiye Atom Enerjisi Kurumu. Nükleer Kaza Durumunda İyot Tabletleri Niçin, Ne zaman, Nasıl Kullanılır? <http://www.taek.gov.tr/tr/2016-06-09-00-44-19/156-radyasyon-tehlikesi/1044-iyot-tabletleri.html> (1 Haziran 2019)

-Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. İkaz Alarm İşaretleri. <https://www.afad.gov.tr/tr/3518/Ikaz-Alarm-Isaretleri> (1 Haziran 2019)

-Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Radyasyon Dozları ve Etkileri. <https://www.afad.gov.tr/tr/23733/Radyasyon-Dozlari-ve-Etkileri> (1 Haziran 2019)

-Radyasyon Türleri. <http://nukleer.web.tr/temel_konular/radyasyonturleri.html> (1 Haziran 2019)

-Türk Tabipleri Birlği. Kimyasal, Nükleer, Biyolojik Savaş ve Hekimlik <http://www.ttb.org.tr/eweb/savas/12.html> (1 Haziran 2019)

YORUM YAP

Yorumunuzu giriniz
İsminizi giriniz