Juno Uzay Aracı ve Jüpiter Hakkında Bilmeniz Gerekenler!

0
281

Güneş sistemimiz hakkında bilgi edinme çabamız hiç sönmeden devam ediyor. Bu arayışlardan en yenisi sayılabilecek Jüpiter’i araştırma amacıyla gönderilen Juno Uzay Aracı bize önemli veriler gönderecek gibi.

Güneş sistemimizdeki gezegenleri tek tek incelediğimiz zaman gözümüze çarpan belli başlı gezegenler var diyebiliriz. Hatırlarsanız geçtiğimiz birkaç ay önce Mars’ta su bulunması bilim camiasını bir hayli hareketlendirmişti. Zaten su bulunma ihtimali de yüksekti ve yapılan araştırmalar sonuç verdi. Mars 2023 projesi gibi projelere de büyük oranda bütçe ayrılıyor.

real_m7
Mars

Çeşitli uzay ajanslarının elde ettiği verilere göre Jüpiter hakkında da ilginç bilgiler ediniyoruz. Tabii bu uzay ajanslarının başında NASA geliyor.

Öncelikle Jüpiter Nasıl Bir Gezegen? 
güneş-sistemi
Boyut oranı gerçek fakat uzaklıklar temsili

Resimde de göründüğü üzere güneş sistemimizin 5. ve en büyük gezegeni. Büyük olması sebebiyle hala çok gizemli bir gezegen çünkü çekirdeğinin katı mı gaz mı olduğu bile hâlâ bilinmiyor.

Güneş Sistemi’ndeki ilk gezegenlerden biri olduğu tahmin edilen Jüpiter’in yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluştuğu düşünülüyor. Güneş sisteminin ise 4,6 milyar yıl önce oluştuğu tahmin ediliyor.

Jüpiter’in atmosferini görünür kılan özel bir ışık tutulsa, dünyadan bakıldığında gökyüzünde ayın yaklaşık iki katı büyüklükte bir gezegen görürdük.

-Jüpiter’in Güneş’in uzaklığına göre hesaplanan sıcaklığı -167°C‘dir. Fakat Güneş’ten aldığı enerjinin 2,3 katını yansıttığı için etkin ısısı daha fazladır.

-Atmosferinde yüksek miktarda hidrojen ve helyum barındırır. Aynı zamanda saatte 600 km hızla dönen rüzgârlar nadir değildir.

maxresdefault
Jüpiter

-Katı bir yüzey barındırmaz. Bu yüzden “Gaz Devi” de denir.

-Kendi ekseni etrafında dönüşünü ortalama olarak 9 saat 50 dakikada tamamlar.

-Manyetik alanı Dünya’nınkinden 19.000 kat daha güçlüdür.

magnetosphere-small
Jüpiter’in manyetik alanı

-Güneş etrafındaki bir tam dönüşünü 12 yılda tamamlar.

-67 adet doğal uydusu vardır. Bu uydular arasında Europa gibi yaşam ihtimali üzerinde durulan uydular da mevcuttur.

Europa-moon
Jüpiter’in uydusu Europe

-Neredeyse Dünya ile yarışabilecek boyutlarda, büyük bir “kırmızı leke” bulundurur. Bu kırmızı lekenin çok büyük fırtınalar olduğu düşünülüyor.

-Belki de bir çok kişi tarafından hâlâ bilinmeyen, hatta eskiden bilim adamları tarafından da bilinmeyen halkaları vardır. Bu halkalar Satürn’ün halkalarına hiç benzemez. Farklı yerlere dağılmış haldedir fakat belirli bir düzen içindedir. Dağılmasının sebebi de Jüpiter’in güçlü çekim gücü ve uyduları. Görünmemesinin sebebi ise ışığı soğurmaları.

Keck Teleskopundan elde edilen bir Jüpiter fotoğrafı.
Keck Teleskopundan elde edilen bir Jüpiter fotoğrafı.

-Jüpiter şuana kadar 9 uzay aracı ağırlamıştır. Bunlar; Pioneer 10 (1972 yılında), Pioneer 11 (1973 yılında), Voyager 1 (1979), Voyager 2 (1992), Ulysses (1992), Galileo (1995), Cassini-Huygens (2000) ve New Horizons’dur (Plüton’a 2007 yılında giderken yalnızca uğramıştır) ve Juno (2011 fırlatma 2016 varış).

Bilim insanları Jüpiter’i araştırarak, Güneş Sistemi’ndeki ve hatta diğer güneş sistemlerindeki gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair ciddi bulgular elde etmeyi umuyor.

Juno Uzay Aracı Nedir ve Ne İşe Yarayacak?

160705093216_juno_gfx1_turkish

Jüpiter hakkında biraz bilgi edindikten sonra asıl konumuz olan Juno’ya dönelim. Uzay aracı adını Yunan mitolojisindeki Jüpiter tanrısının eşi Juno’dan alıyor. Juno Uzay Aracı, 6 Ağustos 2011’de NASA’nın Florida’daki Cape Canaveral üssünden fırlatılan, 5 Temmuz 2016’da Jüpiter’in yörüngesine oturan ve 2018’e kadar görevini sürdürecek bir uzay aracı. Şu ana kadar gezegenin çekirdeğine en çok yaklaşabilmiş olan uzay aracıdır. Aynı zamanda üretim maliyeti 1,1 Milyar Dolardır.

  1. Juno’nun görevi ne olacak?

Jüpiter’in nasıl oluştuğunu ve yıllar içinde nasıl değiştiğini anlayabilmek.

Çevresi çok kalın bir gaz ve bulut katmanıyla kaplı olan Jüpiter hakkında bilinenler oldukça sınırlı. Jüpiter büyük ölçüde, Güneş’te de bulunan hidrojen ve helyum gazlarından oluşuyor.

386281main_jupiter_clouds_full
Hubble teleskopundan 3 ay arayla çekilmiş Jüpiter fotoğrafları. Göründüğü üzere gaz bulutlarının konumunda değişim olmuş.

Jüpiter’in çekirdiğinin katıdan mı yoksa gazdan mı oluştuğu net değil. Juno bu gaz bulutlarının kimyasını, ısısını ve hareketlerini inceleyecek.

Gezegenin atmosferinde ne kadar su ve amonyak bulunduğunu anlamaya çalışacak.

2. Jüpiter’e ne kadar yaklaşacak?

Juno, gezegeni oluşturan bulutların yaklaşık 5 bin kilometre üzerinde yaklaşık 1 yıl boyunca salınacak. Bu süre içinde gezegenin yörüngesini 32 kez dolaşması planlanıyor.

160705080207_juno_640x360_getty

3. Juno’da neler bulunuyor?

Uzay aracında, inceleyeceği nesneyi uzaktan algılayabilen sekiz sensör var.

Juno uzay aracının 3 de yolcusu var: Yunan tanrısı Jüpiter, eşi Juno ve İtalyan gök bilimci Galileo Galilei’nin Lego oyuncakları. Ancak Lego figürler plastikten değil, uzay aracındaki aşırı sıcaklık şartlarına uyum sağlayabilmeleri için alüminyumdan yapılmış.

Juno’da ayrıca gezegenin fotoğraflarını çekecek bir kamera da bulunuyor.

Gezegene daha önce gönderilen tüm uzay araçları, gezegenin güneşten uzaklığı nedeniyle nükleer enerjiyle çalışıyordu. Ancak Juno güneş enerjisiyle çalışıyor.

160705073548_juno_640x360_getty (1)
Juno Uzay Aracı

Uzay aracındaki üç güneş panelinde güneş enerjisini toplayan 18.000 hücrecik bulunuyor.

4. Juno yörüngeye nasıl oturdu?

Jüpiter görevinin en zorlu kısmı Juno’yu yörüngeye yerleştirebilmekti. Dünya’dan beş yıl önce fırlatılan Juno, gezegene yaklaşırken hızını düşürmek ve Jüpiter’in manyetik çekim alanına girebilmek için roket motorunu ateşledi.

160705093216_juno_probe_gfx2

Daha önce hiçbir uzay aracı Jüpiter’e bu kadar yaklaşmamıştı.

Görevi yürüten NASA’ya bağlı Jet Propulsion Laboratory’den (JPL) Steve Levin, Jüpiter’i “Güneş Sistemi’nin en büyük ve en kötü gezegeni” olarak tanımlıyor.

Jüpiter’in bu kötü şöhreti, çevresini saran radyasyondan ve büyük manyetik alandan kaynaklanıyor.

Gezegene yaklaşabilmekle ilgili en büyük sorunlardan biri çevresindeki radyasyon şeritleri.

Radyasyondan korunabilmesi için Juno, titanyum kalkanıyla kaplandı. Ancak kimse aracın gezegenin yaydığı radyasyon ve çok hızlı dönüşünün neden olduğu türbülansla başa çıkıp çıkamayacağını net olarak bilmiyor.

5. Büyük Kırmızı Leke Ne?

Jüpiter ile ilgili en çok merak edilen şeylerden biri de gezegene bakılınca görülen büyük kırmızı leke.

151016091807_great_red_spot_jupiter_640x360_evn_nocredit
Jüpiter’deki “Kırmızı Leke”

Leke yıllar geçtikçe küçülüyor.

Araştırmanın öncülerinden Scott Bolton da, bu misyonla özellikle Jüpiter’de yer alan Büyük Kırmızı Leke’yi anlamak istediğini söylüyor: “O Büyük Kırmızı Leke’yi çok seviyorum. Değiştiğini görüyoruz ve çocukluğumda ilk gördüğümde yaşadığım şaşkınlıktan bu yana küçülüyor.”

Bu kadar uzun sürmesi, -yüzyıllar öncesine uzandığına dair kayıtlar var- çok derin kökleri olduğu anlamına geliyor. Dünyada bir kasırga gibi görünüyor ama tam olarak böyle işlemediğini biliyoruz çünkü Dünya’daki kasırgaların bir okyanusa ve sıvıdan beslenmeye ihtiyacı var, sonra değişip karada ilerliyorlar. Jüpiter ise tamamen gaz.”

6. Juno’nun görevi ne kadar sürecek?

NASA, radyasyondan zarar görüp işlevsiz hale gelmezse Juno’yu 2018 yılı Şubat ayına kadar görevde tutmayı planlıyor.

160705073347_juno_640x360_getty

Kameranın çektiği görüntülerin ise gelecek birkaç ay içinde kademeli olarak çözünmesi bekleniyor.

Birçok uzay misyonunda olduğu gibi, uzay aracı son güne kadar komuta edilecek ve sonunda Jüpiter’in atmosferine salınacak.

Bilim insanları Jüpiter’i araştırarak, Güneş Sistemi’ndeki ve hatta diğer güneş sistemlerindeki gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair ciddi bulgular elde etmeyi umuyor. Peki ya sizce de Jüpiter bize gezegenlerin ve güneş sisteminin oluşumu hakkında tatmin edici bilgiler verebilecek mi?